Dziękujemy wszystkim, którzy w dniach 9-11 czerwca odwiedzili Muzeum w Chełmnie podczas obchodzonego Międzynarodowego Dnia Archiwów i skorzystali z możliwości zapoznania się z wyjątkowym dokumentem – „Odezwą do naszych braci!”.
Obiekt stanowi niezwykle poruszające świadectwo ostatnich żydowskich więźniów obozu, którzy w obliczu śmierci spisali kilkuzdaniowy tekst w języku polskim, ołówkiem, jednostronnie, na kartce o wymiarach 14×20 cm:
Odezwa do naszych braci!
Określam wam w skruceniu życie
żydów[skie] z roku 1939 I IX [do roku]
1 XII 44 r. Nazwali to że biorą /na/
robotę, i nic nie wiedząc dokąd [jedziemy]
Wzięto nas do lasów […]
miasteczkiem Kołem [a Dabiem] i tam
[…] [pod] [przy]muse[m]
[…] rodzi […]
[prac]
[…]
gdzie były warunki […]
i były do śmierci, dobra [śmierć]
[…] i rozstrzelanie [braci]
[…] było kilka […]
Których nas palono, dużo z [nas]
Żywcem wrzucono do paloncego pieca
W ten sposób nie został żaden ślad
Popiół został rozsypany po drogach i
rowach. Prośba nasza jest zemsta
na tych morderców [niemieckich]
[i] rozgłoszenie po całym świecie
i do każdej redakcji.
W 2018 roku dokument przekazano anonimowo do Muzeum. Fotografia po konserwacji.
