Artefakty Kulmhof – dowody zbrodni

Dewocjonalia

Protokół (fragment) przesłuchania świadka Antoniego Rosińskiego [rolnik], 9 września 1945, Chełmno. Źródło: IPN, GK 165/271, t. 4, k. 375v.

Na początku marca 1942 roku miał miejsce wypadek, że gdy przyszedłem do swego dawnego domu, gdzie mieszkali wówczas gestapowcy z Sonderkommando, celem napalenia w piecu, jeden z gestapowców pokazał mi figurkę św. Antoniego i zapytał się, co to jest.  […] Następnego dnia, gdy przyszedłem palić, zobaczyłem na haku przy drzwiach różaniec i w węglu przy piecu krzyżyk. […] Zabrałem wymienione przedmioty i wychodząc słyszałem, jak jeden z gestapowców mówił: „Po co takie rzeczy się tu przynosi? Przynosi się a on widzi. Jeszcze co niedobrego z tego będzie”. 

Obrazek z wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem, tył z inskrypcją „PAMIĄTKA Z CZĘSTOCHOWY”, metal, nr inw. MOK/CH/11577

Protokół (fragment) przesłuchania świadka Marii Mokrzanowskiej [pracownica rolna], 28 czerwca 1945, Koło. Źródło: IPN, GK 165/271, t. 2, k. 155v–156.

Latem 1942 roku widziałam w sztabie [komendantura obozu – przyp. M.B] litrowy garnczek, w którym było mniej niż połowa różnych klejnotów i kosztowności. Wśród tych kosztowności było kilka srebrnych krzyżyków. Przypuszczam, że te kosztowności były przyniesione z pałacu.

Butelka (fragment) z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z przeznaczeniem na wodę święconą, szkło, nr inw. MOK/CH/802

Protokół (fragment) przesłuchania świadka Józefa Grabowskiego [szofer], 12 lipca 1945, Dąbie. Źródło: IPN, GK 165/271, t. 3, k. 279v–278.

Po wysadzeniu pałacu w powietrze w 1943 roku byłem w Chełmnie i widziałem w gruzach krzyżyki, medaliki a nawet luźne kartki z książeczek do nabożeństwa. […] Transporty Polaków były przywożone do Chełmna w nocy. Kto i kiedy został przywieziony z Polaków do Chełmna nie wiem. Przy mnie o tym nie mówiono. 

Krzyżyk - zawieszka, miedz, nr inw. MOK/CH/335

Protokół (fragment) przesłuchania świadka Mikołaja Kazimierskiego [rolnik], 27 czerwca, Koło. Źródło: IPN, GK 165/271, t. 2, k. 137.

Po wysadzeniu w powietrze pałacu w Chełmnie, gdzie mieściło się Sonderkommando, znalazłem wśród ruin krzyżyki, obrazek św. Antoniego, które składam (świadek składa wymienione przedmioty). Rzeczy te znalazłem w spodzie komina. Były zawinięte w jakieś szmaty.

Medalik, szkło, nr inw. MOK/CH/1316

Protokół (fragment) przesłuchania świadka Heleny Kazimierczak [rolniczka], 27 czerwca, Koło. Źródło: IPN, GK 165/271, t. 2, k. 138.

W kwietniu 1944 roku [dokładnie w 1943 roku – przyp. M.B], po wysadzeniu pałacu w Chełmnie, gdzie mieściło się Sonderkommando, syn mój, który miał wówczas 8 lat, znalazł wśród ruin krucyfiks z relikwiami. Krucyfiks ten składam (świadek składa krucyfiks).

Krzyżyk - zawieszka z inskrypcją „SOUVENIR”, metal, nr inw. MOK/CH/1212

Protokół (fragment) przesłuchania świadka Władysławy Gibaszek [krawcowa], 9 września 1945, Chełmno. Źródło: IPN, GK 165/271, t. 4, k. 376.

Na jesieni 1944 roku przechodziłam przez wieś Rzuchów i Niemka Emilia Wegner zawołała mnie prosząc, bym zdjęła miarę na suknię z jej dziecka. Zaznaczam, że Wegner była żoną gestapowca pracującego w Chełmnie. Gdy brałam miarę, zobaczyłam wśród rzeczy na stole medalik. Niemka powiedziała: „Takie rzeczy noszą Polacy. Mój mąż przyniósł to z Chełmna. Niech Pani to weźmie”.

Krzyżyk - zawieszka opleciony łańcuszkiem, metal, nr inw. MOK/CH/1409
Krucyfiks - zawieszka, metal, nr inw. MOK/CH/1103

© copyright Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie